|m Le’ chArt


Library 2.0
June 16, 2007, 8:13 pm
Filed under: Library

เมื่อวันก่อนได้ร่วมบรรยาย ในเรื่อง Library 2.0 : จากแนวคิดสู่การประยุกต์ใช้จริง กับ โต ซึ่งผมรับผิดชอบในส่วนหลัง คือนำเสนอแนวคิดที่ใช้ในการพัฒนาเว็บไซต์ใหม่ของ TCDC Resource Center ที่มีการประยุกต์ เอา concept ของ Library 2.0 เข้ามาใช้ในการพัฒนา

ผมเริ่มด้วยการแนะนำว่า การพัฒนาระบบใดๆ ก็ตาม มักเกิดจากมูลเหตุด้วยกันอยู่ 2 อย่าง คือปัญหา กับ โอกาส สำหรับทีมงานของเรานั้น นอกเหนือจาก การเป็นที่รวบรวมทรัพยากรสารสนเทศด้านการออกแบบที่ดีที่สุดที่หนึ่งแล้ว เราก็ยังตั้งใจว่าจะพัฒนาวงการวิชาชีพห้องสมุดนี้ในสองส่วนด้วยกัน คือ

1. ส่วนการให้บริการ onsite ทำให้คนที่มาใช้งานที่ศูนย์รู้สึกสะดวก สบายใจ ในการมาใช้บริการ และนำเสนอแนวคิดใหม่ๆ ในการให้บริการผู้ใช้
2. ส่วนการให้บริการ online ทำให้คนที่แม้ไม่ได้มาที่ศูนย์ ได้รับข้อมูลข่าวสาร หรือมีส่วนรวมกับกิจกรรม หรือเนื้อหาต่างๆ ได้ ตลอดทั้งมีความสะดวกในการค้นหาข้อมูลทรัพยากรสารสนเทศต่างๆ อย่างเป็นระบบ

ในส่วนแรกเราก็ได้พัฒนามาตั้งแต่วันแรกที่เปิดให้บริการแล้ว ก็จะเห็นได้ชัดว่าดีขึ้นมาเป็นลำดับ มีบริการใหม่ๆ เพื่ออำนวยความสะดวกต่อผู้ใช้บริการอยู่เสมอ แต่ในส่วน online นั้นก็ยอมรับว่าเป็นข้อด้อยของเรามาโดยตลอด ก็ยังดูลู่ทางอยู่ว่า จะทำอย่างไรให้ไปถึงเป้าหมายได้ พอได้รู้จักกับแนวคิด Library 2.0 เมื่อต้นปีที่แล้ว ถือว่าเป็นโอกาสที่ดีอย่างยิ่ง ที่จะได้ริเริ่มทำอะไรใหม่ๆ ทดลอง และเพื่อทำให้สิ่งที่มีอยู่เดิมนั้นดีขึ้น จึงได้ศึกษาพัฒนาขึ้นเป็นโครงการนำร่อง อันเผื่อว่าจะเป็นแนวทางให้คนอื่นที่เห็นด้วยกับแนวทางเดียวกันนี้ มาช่วยกันพัฒนาต่อไป

โปรเจคนี้ของ TCDC Resource Center ก็ใช้เวลาในการคิดหาหลักการ วางแผน และพัฒนามาแล้วกว่า 1 ปี จนถึงปัจจุบัน ก็ยังไม่เรียกว่าเสร็จสมบูรณ์มีส่วนที่ต้องปรับปรุงแก้ไขอยู่เยอะมากทีเดียว เนื่องจากระยะแรกที่เราได้ศึกษาเรื่องนี้นั้น มันมีแนวทางที่จะทำได้มากมายเหลือเกิน ด้วยความที่ ไอ้โน่นก็อยากมี ไอ้นี่ก็อยากได้ เต็มไปหมด ทำให้หลงทางไปพอสมควร จนในที่สุด ก็ได้กรอบในการพัฒนาจนเห็นเป็นรูปเป็นร่างในปัจจุบัน

และทั้งหมดนี่คือสิ่งที่เราอยากแบ่งปันหลังจากที่ได้เริ่มลองทำ

ย้ำอยู่หลายหนเหมือนกันว่า Library 2.0 ไม่ใช่แค่เทคโนโลยี แต่เป็นเรื่องของการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของคน คือจะทำอย่างไร มีวิธีการอย่างไร ที่ทำให้คนมาทำอะไรๆ แสดงความคิดเห็น ร่วมสร้าง content กับห้องสมุดของเรามากยิ่งขึ้น มันเป็นเทคนิควิธีการที่พยายามสอนให้คนไม่ใช่เป็นเพียงผู้รับเท่านั้น อยากได้อะไร ก็ต้องช่วยกันแบ่งปันมันออกมา แค่คนละนิด สังคมโดยรวม ก็จะดีขึ้นเอง

วางกรอบแนวคิด -> วิเคราะห์สิ่งที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน -> วางแผนพัฒนา

การพัฒนาเริ่มต้นด้วยการวางกรอบแนวคิดเบื้องต้นในการพัฒนาก่อน อันได้แก่

– เป็นสื่อกลางในการกระจายข้อมูลข่าวสารต่างๆ อย่างเป็นระบบ
– มีกลไกในการทำให้เกิดการแชร์ ข้อมูลของผู้ใช้
– มีส่วนที่ทำให้ผู้ใช้ใช้งานเว็บได้สะดวกขึ้น มีส่วนที่เป็นส่วนตัว
– ไม่ทิ้งส่วนสำคัญของภาระกิจการเป็นเว็บไซต์ห้องสมุด เช่นการค้นหาหนังสือ

กลุ่มเป้าหมายในการพัฒนาของเรา ก็จะเป็นผู้ใช้ศูนย์ของเรา รวมไปจนถึง คนที่สนใจ collection หนังสือ ข้อมูลข่าวสารด้านการออกแบบ

ระบบห้องสมุดของ TCDC Resource Center

ประกอบไปด้วย 3 ระบบ หลักๆ ได้แก่
– Core Library System
– Member System
– Library Operation System

Core Library System เป็นระบบห้องสมุดอัตโนมัติหลัก ซึ่งใช้เพื่อการจัดการบริหาร collection ของ ศูนย์ ไม่ว่าจะเป็นการนำข้อมูลบรรณานุกรม ในรูปแบบ MARC เข้าระบบ การดูแลจัดการวารสาร การสั่งซื้อ เป็นต้นโดยที่ปัจจุบันใช้ระบบ Virtua ของ VTLS

Member System เนื่องจาก TCDC เป็นห้องสมุดระบบสมาชิกจึงมีฐานข้อมูลสมาชิก และ Visitor ในการเข้าใช้บริการศูนย์ จึงมีระบบงานเหล่านี้เข้ามาช่วยดูแล ดูแลระบบสมาชิก การลงทะเบียนสมาชิก การออกใบเสร็จรับเงิน การดูแลจัดการสมาชิก การต่ออายุสมาชิก การออกบัตรสมาชิกเป็นต้น

Library Operation System เป็นระบบที่ดูแลในการบันทึกเก็บข้อมูลในการให้บริการต่างๆ ของศูนย์ อาทิ In-house use, Multimedia Service, Photocopy Service, Bookmark System, ระบบบันทึกข้อมูลคนผ่านเข้าออกประตู เป็นต้น (ไว้วันหลังจะมาเล่าว่า แต่ละตัว มีแนวคิดและการทำงานเบื้องหลังอย่างไร)

วิเคราะห์สิ่งที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน
TCDC เป็นห้องสมุดเฉพาะด้านการออกแบบ ที่มีลักษณะเป็น reference library ทุกอย่างใช้ภายในศูนย์เท่านั้น ดังนั้นการออกแบบลักษณะการให้บริการต่างๆ ในปัจจุบันจึงเน้นที่การให้บริการภายในศูนย์เป็นหลัก โดยที่เชื่อมโยงข้อมูลจาก 2 แหล่ง นั่นคือข้อมูลหนังสือจาก Core Library system และ ข้อมูลสมาชิกจาก Member System มาทำให้เกิด Transaction ที่ Library Operation System ซึ่งจะทำให้รู้ว่า มีลูกค้า ใช้หนังสือหรือทรัพยากรใด เมื่อไหร่ อย่างไร ซึ่งสามารถเอาสิ่งเหล่านี้ไปใช้ประโยชน์ในการสร้างการบริการใหม่ๆ ได้อีกมากมายต่อไป

ทางเลือกในการพัฒนา
อันที่จริง มีทางเลือกในการพัฒนาหลายแบบสำหรับแนวทางของ 2.0 เช่น เอา blog มาใช้ wiki มาใช้ เพิ่มส่วนของ folksonomy มี feed สำหรับส่วนต่างๆ เชื่อมโยงกับระบบสมาชิกเดิม แล้วสร้าง community หรือมีแนวคิดในการแบ่งปันข้อมูลกันระหว่างผู้ใช้ ซึ่งสิ่งเหล่านี้ล้วนแล้วแต่ เป็นสิ่งที่ ระบบห้องสมุดอัตโนมัติในปัจจุบันในท้องตลาดยังทำไม่ได้ โดยเฉพาะการผสมผสานระบบการค้นหาหนังสือ ให้เชื่อมโยงกับระบบต่างๆ ค่อนข้างลำบาก เนื่องจาก ระบบในปัจจุบันนั้น มีข้อจำกัดในการปรับแต่ง หรือ Customization

ซึ่งผมเห็นว่า แม้ปัจจุบันจะมี opensource อยู่ในหลายๆ เรื่องเช่น blog wiki searching catalog ต่างๆ แต่ว่า แต่ละสิ่งก็แยกจากกัน และทางเราก็มีระบบสมาชิกอยู่แล้ว การนำมา integrate กันไม่ใช่เรื่องง่าย และอาจใช้เวลาในการพัฒนายาวนาน จึงได้นำเสนอแนวทางในการพัฒนาระบบขึ้นมาใหม่ โดยอาจจะอาศัยเครื่องมือ tools หรือ API ต่างๆ ที่มีอยู่แล้วมาช่วยทำให้การพัฒนาได้อย่างเร็วขึ้น โดยทาง TCDC Resource Center จะเป็นฝ่ายพัฒนาแนวคิด วิธีการทั้งหมด และให้บริษัท Digithais เข้ามาช่วยในการเขียนโปรแกรม

จากความต้องการต่างๆ จึงสรุปได้ว่าองค์ประกอบหลักๆ ในการพัฒนาเว็บขึ้นมาใหม่ จะประกอบด้วย 3 ส่วนด้วยกัน

1. Content Management System เพื่อช่วยทำให้การเผยแพร่ และรวบรวมข้อมูลข่าวสารต่างๆ อย่างเป็นระบบมากยิ่งขึ้น

2. ระบบการค้นหาหนังสือแบบใหม่ เพื่อทำให้การค้นหาหนังสือง่ายต่อการใช้งาน และการทำความเข้าใจ และมีเครื่องมือต่างๆ ที่จะช่วยให้ผู้ใช้มีความสะดวกยิ่งขึ้น

3. พื้นที่ที่จะทำให้เกิดการแบ่งปันข้อมูลกันระหว่างผู้ใช้

ทดสอบแนวคิด…
และเนื่องจากแนวคิดหลักๆ ของ 2.0 คือการแชร์ข้อมูลกันออกมา หรือให้ผู้ใช้มีส่วนร่วมในการสร้าง content ระหว่างที่กำลังพัฒนาระบบ online อยู่ จึงมีข้อสงสัยว่า แล้วจริงๆ ถ้าเอามาใช้จริงมันจะ work หรือเปล่า ดังนั้นเราเลยลองคิดหาวิธีการลองกับผู้ใช้ซึ่งมาใช้บริการในศูนย์ คล้ายกับการหยังเสียงของผู้ใช้ก่อนว่า แนวคิดของ 2.0 สอดคล้องกับลักษณะผู้ใช้ของเราหรือไม่ โดยมีเครื่องมือต่างๆ เช่น

Raing / Comment / Review
เมื่อผู้ใช้มาใช้บริการ ด้าน Multimedia เช่นมาดูหนังฟังเพลง เมื่อแลกบัตรสมาชิก เราก็มี Slip ให้ไปใบนึง โดยที่ภายใน Slip นั้นจะมีช่องให้ผู้ใช้กรอกว่า คิดเห็นกับหนังหรือเพลงที่ได้ใช้บริการนั้นๆ อย่างไร

Tag it
เรามีแบบฟอร์ม โดยที่บอกกับผู้ใช้ว่า ถ้าตอนนี้หาหนังสือในคำค้นที่ต้องการไม่เจอ หรือคิดว่า หนังสือเล่มนั้นมันเป็นเรื่องนี้ ไม่ใช่เรื่องนั้น ก็ให้ผู้ใช้ช่วยกันบอกว่า keyword ที่เขาคิดคืออะไร เมื่อกรอกแล้ว ก็เสียบแบบฟอร์มไว้ในเล่ม แล้วเอาไปใส่ไว้ใน book bin เพียงเท่านี้ ระบบโดยรวมก็จะดีขึ้น คำค้นหาก็จะตรงใจมากยิ่งขึ้น

Your Recommended Films
ในส่วนของ collection หนังที่ให้บริการ เราจัดเว้น ช่องว่างในการ display ไว้ส่วนนึง โดยบอกกับผู้ใช้ว่า ภาพยนตร์เรื่องไหนที่คุณเคยดูที่นี่ แล้วคุณประทับใจ อยากแนะนำให้คนอื่นดูบ้างหรือเปล่า เพียงแค่หยิบเรื่องนั้นมาใส่ไว้บริเวณที่จัดไว้ให้นี้ คนอื่นก็จะรู้ว่า เรื่องเหล่านี้คือเรื่องที่ผู้ใช้ด้วยกันแนะนำให้ดู

Purchase Suggestion
เรามีแบบฟอร์ม ที่จะใช้ผู้ใช้แนะนำหนังสือ ถ้าเขาหาไม่เจอ หรือเขาเห็นว่า หนังสือเล่มนี้เราควรมีไว้ให้บริการในห้องสมุด

Ask me
Instant Messaging เป็นช่องทางนึงที่ได้รับความนิยมอย่างมากในการติดต่อสื่อสาร เราได้ให้บริการตอบคำถามผ่าน MSN : library@tcdc.or.th

Message Board Wallpaper
เป็นช่องทางสำหรับการแจ้งข่าวสารกันระหว่างสมาชิก โดยเรามีบอร์ดตรงกลางให้ผู้ใช้ สามารถนำ Note หรือข่าว มาติดประกาศไว้ได้

และเมื่อได้ทำการทดลอง จากเครื่องมือต่างๆ ข้างต้นเป็นระยะเวลานึงแล้ว ก็เห็นว่าได้รับการตอบรับที่ดีพอสมควร ผู้ใช้ก็ให้ความร่วมมืออย่างดี ทำให้เราคิดว่าแนวทางที่เรากำลังทำนี้น่าจะพอเป็นไปได้ ผู้ใช้เพียงแค่แบ่งปันกันคนละนิดๆ หน่อยๆ แต่เมื่อมองในภาพรวมแล้วจะทำให้ส่วนรวมดีขึ้น และเมื่อเราเอาข้อมูลเหล่านั้น คืนกลับไปยังผู้ใช้ น่าจะเป็นประโยชน์ในการใช้ข้อมูลกับพวกเขาเองอีกครั้ง

ตอนต่อไป จะเป็นเรื่องที่ว่า แล้วจากสิ่งที่เป็นอยู่ เราได้ทำอะไรบ้าง อย่างไร

Advertisements

7 Comments so far
Leave a comment

[…] Library 2.0 […]

Pingback by |m Le’ chArt

great!!! 🙂

Comment by อ๋อง

สวัสดีค่ะ
หนูเป็นนักศึกษาจากมหาวิทยาลัยขอนแก่นค่ะ
สนใจเรื่อง Library 2.0 เพราะจากตอนที่ฟังบรรยายที่มหาวิทยาลัยออกไปทางสนุกซะมาก พอกลับออกมาจากห้องเลยรู้สึกงงๆว่าสรุปมันคืออะไร?
ประจวบเหมาะกับการเรียน อาจารย์ให้หัวข้อในการทำรายงานมาเรื่องที่สนใจ หนูจึงตัดสินว่าจะทำเองนี้ค่ะ หนูขออนุญาตนำข้อมูลที่เป็นประโยคเกี่ยวกับ library 2.0 ไปใช้ในการจัดทำรายงาน แลจะมีการอ้างอิ้งในเอกสารรายงาน หวังว่าคุณเลอชาติจะให้อนุญาตนำข้อมูลเหล่านี้ไปใช้นะค่ะ ขอบพระคุณค่ะ

Comment by |||KOR|||

ครับ ยินดีครับ

Comment by |m Le' chArt

แวะมาแซว

Comment by โอเค

สวัสดีค่ะ
อ่านบทความแล้วดีมากเลยค่ะ ตอนนี้กำลังสนใจศึกษาเรื่อง Pathfinders ค่ะ รบกวนให้ความรู้มากกว่านี้ด้วยค่ะ

Comment by นักศึกษาคนหนึ่ง

สุดยอดเลยครับพี่บอล ได้ความรู้ดีมาก ๆ เลย ผมจะอ่านต่อไปนะครับ

Comment by อัคราม




Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s



%d bloggers like this: